Zbieranie i opracowywanie nazw geograficznych

Przewodnik toponimiczny

Publikacja "Zbieranie i opracowywanie nazw geograficznych. Przewodnik toponimiczny" została wydana z inicjatywy Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii. Jej celem jest opisanie metod zbierania i ustalania zestandaryzowanych form nazewnictwa geograficznego oraz sposobów jego przedstawiania na mapach.

Licząca 64 strony pierwsza część przewodnika toponimicznego dotyczy sposobów zbierania w terenie nazw własnych obiektów trwale związanych z powierzchnią Ziemi. Przedstawiono tu terminy i podstawowe pojęcia dotyczące zbierania i opracowywania nazw. Omówiono prace przygotowawcze: ich zakres, wykorzystanie istniejących zbiorów nazw oraz nawiązanie łączności z użytkownikami nazwy. Objaśniono prace terenowe: ich zakres, przeprowadzenie wywiadu terenowego i zapisywanie nazw. Omówiono również sposób określania rodzaju obiektu, jego umiejscowienia oraz opracowania wykazu nazw. W załącznikach zamieszczono wzory pism do urzędów gminy/miasta i nadleśnictwa, kalkę nazw, wykaz skrótów źródeł informacji, przykładowy wykaz nazw oraz definicje wybranych obiektów topograficznych.

Druga część przewodnika toponimicznego, mająca 110 stron, charakteryzuje nazewnictwo geograficzne jako część języka polskiego. Omówione tu zasady polskiej pisowni nazw geograficznych podzielono na zasady pisowni nazw geograficznych znajdujących się w granicach Polski oraz nazw tych obiektów, które leżą w krajach sąsiednich. Dla pierwszej grupy nazw podano zasady posługiwania się wielkimi i małymi literami, zasady pisowni z łącznikiem oraz zasady pisowni przymiotników od dwuwyrazowych nazw geograficznych. Dla nazw geograficznych obiektów leżących w krajach sąsiednich scharakteryzowano zasady lokalnej pisowni nazw oraz podano wykazy używanych w danych krajach alfabetów, podając alfabety: czeski, litewski, niemiecki, dolnołużycki, górnołużycki, słowacki, białoruski, rosyjski i ukraiński. Dla trzech ostatnich alfabetów podano również zasady ich transliteracji i transkrypcji. Sporo miejsca poświecono omówieniu zasad tworzenia przymiotników od nazw geograficznych. Osobny rozdział, ilustrowany 14 mapami, poświecony został dialektom języka polskiego. W publikacji zamieszczono słowniczek dawnych terminów topograficznych, które wyszły już z użycia z języka literackiego, lecz które można w dalszym ciągu spotkać w nazwach geograficznych oraz wykaz skrótów występujących na mapach i w ich legendach.

W trzeciej części przewodnika toponimicznego, liczącej 150 stron, scharakteryzowano nazewnictwo geograficzne, a także wszelkie inne napisy, jako integralną część mapy. Omówiono tu funkcje i rodzaje napisów na mapach, scharakteryzowano pismo używane w kartografii. Po przedstawieniu ogólnych zasad stosowania napisów na mapach szczegółowo omówiono zasady rozmieszczania napisów odnoszących się do obiektów punktowych, liniowych i powierzchniowych. Dużo miejsca poświęcono rozmieszczaniu nazw poszczególnych elementów treści mapy - obszerny rozdział dotyczy nazewnictwa miejscowości i ich części zarówno na mapach topograficznych, jak i na turystycznych, przeglądowych, czy też atlasowych. Podobnie omówione zostały zasady opisywania nazw ulic i napisów objaśniających dotyczących budowli i urządzeń na mapach topograficznych i planach miast, nazw jednostek podziału przestrzennego (państw, krain, parków), nazw jednostek wodnych (hydronimy) oraz form powierzchni Ziemi (oronimy). Omówione zostały tu również ogólne zasady opracowywania skorowidzów nazw geograficznych. Publikacja jest bogato ilustrowana reprodukcjami map przedstawiającymi zarówno prawidłowe jak i błędne rozmieszczenie nazw.